Sallama testi, amortisörleri lift ve alet olmadan kontrol etmenin en bilinen yoludur: kaportanın bir köşesine bastırın, bırakın ve hareketleri sayın. İşe yarar, ama çekinceleri var — güvenilir şekilde yalnızca ağır aşınmış amortisörü yakalar, yarı yorgun olan ise çoğu zaman testi geçer. Aşağıda testi düzgün nasıl yapacağınızı, sonucu nasıl okuyacağınızı, sallama testinin neyi gösteremediğini ve ne zaman cihaz gerektiğini anlatıyoruz.
Sallama testi aslında neyi kontrol eder
Amortisör, hareketi söndüren bir düzenektir. Aracın ağırlığını yaylar taşır, amortisör ise yalnızca onların salınımını yavaşlatır ve enerjiyi ısıya çevirir. Kaportanın bir köşesini sallayarak, yolda her tümseğin yarattığı salınımı elle başlatmış ve ne kadar hızlı söndüğünü izlemiş olursunuz.
Ana kısıtlama da buradan gelir: test neredeyse ikili bir sonuç verir. «Sönümleme var» ile «neredeyse hiç yok» arasını ayırır, ama arada kalan durumları ölçmez. Elle yapılan sallanma küçük genlikli yavaş bir mil hareketidir ve kısmen aşınmış amortisör bununla kolayca baş eder; oysa hızda süspansiyona artık yetişemiyordur. Yani olumsuz sonuç amortisörlerin iyi olduğu anlamına gelmez — ama olumlu sonuç neredeyse her zaman bir sorun demektir.
Testin meşru bir alanı da var: satın almadan önce aracı incelemek, bir çukura girdikten sonra hızlı kontrol, yeni bir sesin hangi taraftan geldiğini bulmak. Bu işler için beş dakikasını dürüstçe hak eder.
Adım adım
- Düz zemine park edin, motoru kapatın, el frenini çekin.
- Bir köşede durun ve kaportaya tekerin üstünden bastırın — amortisörün yanındaki çamurlukta ya da köşenin taşıyıcı kısmında. Kollarınızı değil, vücut ağırlığınızı kullanın: modern kaportalar yüksek ve serttir, el kuvveti çoğu zaman yetmez.
- Kaportanın kendi ritmine uyumlu iki üç enerjik bastırma yapın — salıncakta olduğu gibi bu genliği büyütür.
- Hareketin en alt noktasında sertçe bırakın ve kaporta durana kadar kaç kez hareket ettiğini sayın.
- Dört köşede de tekrarlayın ve her aksın sağ ile solunu mutlaka karşılaştırın.
Sık yapılan hatalar
- Plastiğe bastırmak. Tamponlar ve etekler bunun için yapılmamıştır: bağlantılarını kırarsınız ve kaportayı kıpırdatamazsınız.
- Ritim dışı bastırmak. Rastgele itmeler salınımı büyütmez, genlik küçük kalır ve amortisörler nasıl olursa olsun test «geçilmiş» görünür.
- Uzun bir duruştan sonra soğukta test etmek. Koyulaşmış yağ, süspansiyonun sıcakken yaptığından daha iyi söndürür; önce birkaç kilometre gidin.
- Tek köşeye bakarak karar vermek. Taraflar karşılaştırılmadan süspansiyonun bir özelliğini arıza sanmak ya da tersi kolaydır.
Sonucu okumak
| Bıraktıktan sonra kaporta nasıl davranıyor | Sonuç |
|---|---|
| Yükseliyor, biraz aşıyor, duruyor | Sönümleme normal |
| Bir buçuk iki hareket | Sınırda: izleyin, diğer belirtilere bakın |
| İki üç ya da daha fazla hareket, araç tekne gibi salınıyor | Amortisör aşınmış, değişmeli |
| Bir taraf diğerinden belirgin şekilde kötü söndürüyor | Tek taraflı aşınma ya da kaçak — teşhis ettirin |
| Sallarken takırtı, gıcırtı ya da çıtırtı | Amortisörün ötesine bakın: üst takozlar, burçlar, viraj demiri rotları |
Sallarken duyulan takırtı ayrı bir ipucudur. Kaynağı çoğu zaman amortisörün kendisi değil, üst takozu ya da viraj demiri rotlarıdır — bozuk yollarda ilk bitenler arasında olan kısa çubuklar.
Aracın başındayken başka neye bakmalı
Sallama beş dakika sürer — beş dakika daha gözle muayeneye ayırın, testin değerini çok artırır:
- Amortisör gövdesinde yağ izleri. Milin çevresinde ince bir film kabul edilebilir; yapışmış kirden sakalıyla ıslak bir gövde ise kaçaktır ve o amortisör uzun sürmez.
- Körük ve takoz lastiği. Yırtık körük mili kuma açar ve keçe hızla aşınır.
- Lastik sırtı. Çevre boyunca alacalı, dalgalı aşınma, yolu tutmak yerine zıplayan bir tekerin klasik izidir.
- Yoldaki davranış. Frende burun daldırma, yumuşak yol dalgasından sonra salınma, çukurlarda dibe vurma ve tümseklerde takırtı, sallama testinin doğrulamayabileceği dolaylı işaretlerdir.
Ne zaman cihaz ya da usta gerekir
Kısmi bozulma evde yakalanamaz — amortisör test cihazı tam da bunun için vardır: tekerin altındaki plaka değişen frekanslarda titreşirken sensörler tekerin plakaya ne kadar tutarlı bastırdığını ölçer. Sonuç teker başına yüzde olarak verilir ve yarı yorgun amortisörler böyle bulunur. İkinci işleyen seçenek, bir ustayla, onun bildiği, dalgalı ve bozuk bölümleri olan bir güzergâhta test sürüşüdür.
BILSTEIN ve KYB dahil amortisör üreticileri süspansiyonu düzenli olarak, kabaca her 20.000 kilometrede kontrol etmeyi önerir: aşınma o kadar yumuşaktır ki sürücü ona uyum sağlar ve kaporta yatmasının, fren mesafesinin ne kadar büyüdüğünü hiç fark etmez. Bozuk yollarda kilometreden çok belirtileri takip etmek daha mantıklıdır: yol dalgalarındaki değişen davranış, dibe vurma, süspansiyonda takırtı. Takırtıyla ne kadar gidilebileceği ise takırdayan süspansiyonla araç kullanılır mı yazısında.
Onarıma nasıl karar verilir
Amortisörler aks bazında çift değiştirilir ve sonrasında rot balans bir seçenek değil zorunlu adımdır, çünkü amortisör değişimi geometriyi değiştirir.
Hesaba iki kalem daha girer. Üst takozlar ve takoz lastikleri: yalnızca amortisör sökülmüşken erişilebilirler, amortisörle birlikte aşınırlar ve sonradan yapmak aynı sökümün parasını iki kez ödemek demektir. Bir de takılanların orijinal spesifikasyona uyup uymadığı — bir aksta sert bir yan sanayi amortisörünü diğerinde orijinaliyle karıştırmak, önde ve arkada farklı davranan bir araç ortaya çıkarır.
Sallama testi belirsiz bir cevap verdiyse ve süspansiyonda tarif etmesi zor bir ses varsa, yolda giderken Pro-Stuk uygulamasında kaydedin. Uygulama kaydı cevaplarınızla eşleştirir ve olası sebepleri aciliyet düzeyiyle gösterir.
