Biyel yatağı vuruntusu sürücülerin en çok korktuğu sestir ve haklı olarak: aşınmış biyel yatakları demektir — kolun krank muylusu üzerinde döndüğü kaymalı yataklar. İyi haber şu ki bu vuruntunun tanınabilir bir imzası vardır ve hiçbir şey sökülmeden zararsız seslerden ayrılabilir. Ne kadar erken tanınırsa sonuç o kadar ucuz olur — bazen komple bir motor kadar.
Biyel yatakları nedir, neden vurur
Yatak, üzerinde sürtünme önleyici katman bulunan ince çelik bir yarım kabuktur. Normalde kol, krank muylusuna hiç değmez: yağ basıncı milimetrenin yüzde biri kalınlığında bir film tutar — yağ kaması. Bu kama ayakta durdukça takım neredeyse hiç aşınmaz.
Vuruntu, boşluk yağın dolduramayacağı kadar büyüdüğünde başlar. Yükün her yön değiştirişinde — ki bu her devirde olur — kol boşluk içinde kayıp muyluya çarpar. Büyüyen boşluk genellikle yağ açlığından, eski ya da uygunsuz yağdan, seviye düşükken yol almaktan ya da basitçe yüksek kilometreden gelir. Yağ basıncının düşmesi bu aşınmanın hem sebebi hem yol arkadaşıdır.
Hızı anlamak önemli: hasarlı yatak ısınır, çevresindeki yağı ısıtır, yıpranmış katman kamayı daha kötü tutar ve arıza kendi kendini hızlandırır. Bu yüzden biyel vuruntusu asla «durulmaz» — hep ilerler; soru sadece ne hızda ilerlediğidir.
Sesi nasıldır
Motorcuların anlatırken kullandığı referans noktaları:
- orta perdeden, boğuk ve metalik bir vuruntu — supap mekanizması tıkırtısından daha pes ve daha yumuşak, bloğun derininden duyulur;
- sıklığı krank devriyle örtüşür — gazla birlikte hızlanır, arada duraklama olmaz;
- yük altında büyür — hızlanırken, yokuşta, klima açıkken; belirti sayfası gaz verirken tokurtu;
- gaz keserken ve gaz vuruşunda öne çıkar — devir düşerken belirgin vuruşlardan oluşan kısa bir seri;
- sıcakken daha yüksektir — incelmiş sıcak yağ, büyümüş boşlukta kamayı daha kötü tutar.
Başlangıçta vuruntu yalnızca belirli rejimlerde duyulabilir — örneğin sadece motor sıcakken yapılan gaz vuruşunda. Sürekli hâle gelmesi daha sonradır ve o zaten geç aşamadır.
Ana yataklar ayrı bir başlığı hak eder — krank milinin kendisinin üzerinde döndüğü yataklar. Onların vuruntusu daha pes ve daha boğuktur, bloğun en altından hissedilir, çalıştırmada ve yük altında daha yüksektir. Biyel ile ana yatak vuruntusunu kulakla ayırmak deneyimli bir motorcu için bile zordur, ama araç sahibi açısından fark etmez: ikisi de krank yataklarının yağ kaması olmadan çalıştığı anlamına gelir ve yola devam seçenek değildir.
Sese eşlik eden belirtiler
Biyel senaryosu nadiren tek başına gelir. Dolaylı doğrulamalar:
- motor sıcakken rölantide yağ basınç lambasının yanması ya da titremesi;
- yağ çubuğunda, boşaltılan yağda ve filtrede metalik parıltı ya da talaş — sürtünme önleyici katmanın döküntüsü;
- manometreyle ölçüldüğünde değerin altında yağ basıncı;
- sesin ilerlemesi — hafta hafta vuruntu daha erken ve daha yüksek duyulur.
| Aşama | Ne duyarsınız | İçeride ne oluyor |
|---|---|---|
| Erken | Sıcakken gaz vuruşunda boğuk vuruşlar | Boşluk sınırda |
| Orta | Yük altında vuruntu, rölantide yağ lambası | Sürtünme katmanı yeniyor |
| Geç | Her rejimde sürekli ve yüksek vuruntu | Yatak dağılıyor |
| Son | Takırtı, ardından sıkışma ya da delinen blok | Sarmış yatak, çizilmiş muylular |
Biyel vuruntusu neyle karıştırılır
«Biyel vuruntusu» denen seslerin yarısı teşhiste başka bir şey çıkar — araç sahibi için iyi haber. Başlıca benzerleri:
- hidrolik külbütörler — yukarıdan gelen, krank devrinin yarısı hızında keskin tıkırtı, yükten neredeyse etkilenmez; kontrolleri hidrolik külbütörler nasıl kontrol edilir yazısında;
- vuruntulu yanma (detonasyon) — yalnızca hızlanırken gelen, yakıta bağlı ve gaz kesince kaybolan çınlayan bir çıtırtı;
- piston pimi — keskin, çift darbeli bir vuruntu, çoğunlukla soğukken;
- motor takozları — ritmik bir vuruntu değil, kalkışta ya da vites değiştirirken gelen tek ve boğuk bir tok ses.
Genel kural: keskin sesler daha çok supap mekanizmasını ve vuruntulu yanmayı gösterir; derinden gelen boğuk sesler ise krank milini ve yataklarını. Motor seslerinin tam listesi motorda tokurtu belirti sayfasında.
Teşhis nasıl doğrulanır
Standart sıra bir saatten az sürer. Motor dinleme çubuğuyla dinlenir, vuruntu blok üzerinde bölge bölge yerinde tespit edilir. Sonra silindirler teker teker devre dışı bırakılır (bobin ya da enjektör soketi çekilerek): bir silindir kesildiğinde vuruntu belirgin biçimde değişiyor ya da kayboluyorsa suçlu o silindirin koludur, çünkü yanma olmayınca koluna gelen darbe yükü keskin biçimde düşer. Ardından mekanik manometreyle yağ basıncı ölçülür ve filtre talaş için kesilip incelenir. Nihai karar, karter alınarak yapılan sökümden çıkar: yataklar gözle görülür.
Araç sahibinin servise gitmeden önce yapabileceği şey, sesi iki rejimde kaydetmektir: sıcak rölantide ve gaz vuruşunda. Vuruntu serviste istek üzerine her zaman tekrarlanamaz; koşulların tarifiyle birlikte bir kayıt («yirmi dakika yol gittikten sonra çıkıyor») motorcunun vaktini kazandırır ve yanlış teşhis ihtimalini azaltır.
Sonrasında ne olur
Biyel vuruntusu doğrulanmışsa yola devam seçenek değildir — riskler motor vuruntusuyla yola devam edilir mi yazısında.
Önemli bir uyarı: muyluları incelemeden öylece «yeni yatak atmak» yanlış bir tasarruftur. Bir muylunun yüzeyi zaten hasarlıysa üzerine takılan yeni yatak dayanmaz ve birkaç bin kilometre içinde her şey daha kötü bir sonla tekrarlanır. Dürüst bir servis önce muyluları mikrometreyle ölçer, ancak sonra fiyat verir.
Sorulması gereken iki soru daha var. Sebebin bulunup bulunmadığı — tıkalı bir yağ süzgeci, yenmiş bir pompa ya da uzatılmış yağ değişim aralığı yeni yatakları da aynı şekilde bitirir. Ve eski yatağın motora yaydığı döküntünün karterden ve yağ kanallarından temizlenip temizlenmeyeceği.
Hesap basit: ne kadar erken durup kontrol ederseniz, işi yataklarla kapatıp krank miline dokunmadan kurtulma ihtimaliniz o kadar yüksektir.
Bunun biyel vuruntusu mu yoksa benzerlerinden biri mi olduğundan emin değilseniz, motoru Pro-Stuk uygulamasında kaydedin: uygulama kaydı tipik vuruntularla karşılaştırır, açıklayıcı sorular sorar ve olası nedenleri aciliyet seviyesiyle gösterir. Bu, sökümün yerini tutmaz ama servise ne kadar acil gitmeniz gerektiğini değerlendirmenize yardım eder.
