Tek yönlü alternatör kasnağı, içinde tek yönlü bir mekanizma bulunan ve bisiklet çarkı gibi çalışan bir kasnaktır: kayış alternatör rotorunu döndürebilir ama yavaşlatamaz. Göze çarpmayan bir parçadır ve birçok araç sahibi adını ilk kez serviste duyar. Oysa son yirmi yılın araçlarındaki “çalıştırırken ıslık” ve “kaputun altında takırtı” şikâyetlerinin epey bir kısmı onun aşınmasından gelir.
Alternatörün buna neden ihtiyacı var
Krank mili düzgün dönmez: her iş zamanı onu iter, her sıkıştırma zamanı frenler. Kayış bu mikro darbeleri tüm aksesuarlara aktarır. Çoğu buna katlanır, ama alternatörün yüksek devirde dönen ağır bir rotoru vardır ve bu rotor, eylemsizliği yüzünden dakikada binlerce kez yavaşlamak istemez.
Serbest kasnak olmasa kayışın rotoru ileri geri sarsması gerekir: titreşim, cıyaklama ve tüm tahrik sisteminde hızlanmış aşınma buradan doğar. Serbest kasnak bu bağı koparır: krankın her mikro yavaşlamasında rotor kayışın önünde boşa döner ve darbe yutulur. En çok dizellerde ve stop-start’lı motorlarda önem kazanır; oralarda düzensizlik daha büyüktür.
Arıza belirtileri
Serbest kasnak iki şekilde bozulur: ya tutuşunu kaybedip patinaj yapar ya da sıkışıp sabit kasnağa dönüşür. İki senaryonun da tanınabilir belirtileri vardır:
- motor çalışırken ve dururken duyulan ıslık — aşınmış kasnak tam o keskin devir değişimlerinde patinaj yapar; bu sesin genel dökümü belirti sayfasında: çalıştırırken cıyaklama;
- kontağı kapattıktan sonra birkaç saniye süren takırtı — dönen rotor eylemsizlikle devam eder ve ölmekte olan kasnak, bisiklet çarkı gibi takırdar;
- rölantide gözle görülür kayış titremesi — darbeler artık yutulmadığı için kayış kasnaklar arasında çırpınır; genel tabloda bu motor sarsıntısı olarak da belli olur, bkz. rölantide titreşim;
- şarj yetersizliği — tamamen patinaj yapan kasnak yük altında rotoru çeviremez olur: rölantide şarj lambası yanabilir;
- alternatör kasnağından uğultu ve hışırtı — kasnağın kendi rulmanları aşınmıştır.
Kendiniz nasıl kontrol edersiniz
Kontrol beş dakika sürer ve alternatörü sökmeyi gerektirmez. Motor kapalıyken kasnağın dekoratif kapağını (varsa) çıkarın ve ortadaki delikten alyan anahtarıyla rotor milini tutun. Şimdi kasnağı elinizle çevirin:
- bir yöne hafif bir hışırtıyla serbestçe dönmelidir; bu boşa dönüş yönüdür;
- diğer yöne mili sıkıca sürüklemelidir; bu çalışma yönüdür.
Sonuçlar şöyle: kasnak iki yöne de serbestçe dönüyorsa mekanizma patinaj yapıyor ve hareketi iletmiyordur; iki yöne de sertse sıkışmış ve düz kasnak gibi çalışıyordur. Her iki durumda da parça değişmelidir. Ayrıca kasnağın çevresinde gres ve lastik tozu ile kayış kenarında yenme izi olup olmadığına bakın.
Neyle karıştırılır
| Belirti | Serbest kasnak | Alternatör rulmanı | Kayış |
|---|---|---|---|
| Çalıştırma ve durdurmada ıslık | Tipik | Nadiren | Olabilir |
| Motor durduktan sonra takırtı | Tipik | Hayır | Hayır |
| Devirle yükselen uğultu | Hayır | Tipik | Hayır |
| Farlar yakılınca tepki | Zayıf | Uğultu artar | Ses artar |
| Rölantide kayış titremesi | Tipik | Hayır | Gerginlik zayıfsa |
“Ses yalnızca çalıştırmadan sonraki ilk saniyelerde” kalıbı triger tahrikinde de görülür; oranın kendi mekaniği ayrı bir konudur.
Değişim kararı nasıl verilir
Serbest kasnak bakım yapılabilir ya da greslenebilir bir parça değildir, değiştirilir. Sökmek için özel çok dişli bir takım gerekir, bu yüzden iş genellikle kayış değişimi ya da alternatör revizyonuyla birleştirilir: söküm ortaktır, hem zaman hem para kazanılır.
Sormaya değer iki şey var. Kayışın da aynı anda değişip değişmeyeceği: sıkışmakta olan bir kasnakla çalışmış kayış, kasnağın yutması gereken darbeleri kendi üzerine almıştır ve bunu çoğu zaman çatlamış kanallarla gösterir. Bir de gerginin aşınma göstergesine göre kontrol edilip edilmediği: patinaj yapan bir serbest kasnak ile yorulmuş bir gergi çok benzer kayış sesi üretir, birini değiştirip diğerini görmezden gelmek sesi yerinde bırakır.
Tipik serbest kasnak ömrü yaklaşık 100.000 kilometredir, bu yüzden planlı kayış değişiminde durumuna bakmak her zaman mantıklıdır.
Sesin serbest kasnaktan mı, bir rulmandan mı yoksa kayıştan mı geldiğinden emin değilseniz, çalıştırma ve durdurma anını Pro-Stuk uygulamasına kaydedin: uygulama kaydı tipik arıza sesleriyle eşleştirir ve olası nedenleri aciliyet derecesiyle gösterir.
