Araçla birlikte sıklaşan ritmik bir tık-tık-tık, kaynağını kendi başınıza beş dakikada bulabileceğiniz nadir araç seslerinden biridir. Bu ritim, tekerleğin her turunda bir şeyin değdiği ya da vurduğu anlamına gelir. Aday listesi kısadır ve çoğu zararsızdır. Ama bazıları durmayı gerektirir, o yüzden konuyu «vakit olunca» değil, hemen ele almak daha iyidir.
Tıkırtı neden ritmik
Sesin frekansı tekerlek hızına bağlıdır. Saatte 30 km’de tekerlek saniyede yaklaşık dört tur atar ve tıkırtı ayrı ayrı duyulur; 80 km/s’te takırtıya hatta hışırtıya karışır. Kontrolün ilk kuralı da buradan çıkar: hız arttıkça tıklar arasındaki aralık orantılı olarak kısalıyorsa kaynak dönüyordur. Ritim değişmiyorsa ya da ses düzensizse başka yere bakın — süspansiyona, alt muhafaza bağlantılarına ya da egzoza.
İkinci pusula frene verilen tepkidir. Pedala hafifçe basınca büyüyen ya da kaybolan tıkırtı neredeyse kesin olarak fren mekanizmasından gelir: kaliper yatağı, balata yayı ya da salgılı disk. Frene aldırmayan tıkırtı tekerleğindir: diş, jant, kapak, balans ağırlığı.
Genelde ne tıkırdar
| Kaynak | Nasıl belli eder | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Diş kanalında taş | Net tık, kendi kendine geçer | Tornavidayla çıkarın |
| Lastikte vida veya çivi | Metalik ses, basınç düşüyor | Lastikçiye |
| Düşmüş balans ağırlığı | Tıkırtı artı direksiyon titremesi | Balans yaptırın |
| Değen jant kapağı veya davlumbaz | Plastik tını, virajda değişir | Bakın, sabitleyin |
| Fren diskinde çizik | Ritimli ses, pedala tepki verir | Diski kontrol ettirin |
| Disk ile kalkan arasında taş | Sürtmeli tık, düşük hızda duyulur | Çıkarın, kontrol edin |
Kontrol sırası basittir. Aracı iki metre ileri alın ki dişin başka bir bölümü aşağı gelsin, sonra temas yüzeyini çepeçevre gözden geçirin — taş ve vida hemen görünür. Ardından fren diski ile kalkanı arasındaki boşluğa bakın: oraya sık sık çakıl kaçar ve özellikle düşük hızda sürtmeli bir tık verir. Jant kapağını kontrol edin: çıkarıp mahalleyi bir tur atın. Ses gittiyse konu kapanmıştır.
Tıkırtı ne zaman daha fazlasını anlatır
Hiçbir şeyin ertelenmemesi gereken üç senaryo var. Birincisi, lastik basıncının düşmesiyle birlikte gelen tıkırtı: hava kaçıyordur ve hızda bu, lastiğin janttan çıkmasıyla bitebilir. İkincisi, direksiyon titremesi ve uzayan fren pedalı yoluyla birlikte gelen tıkırtı: salgılı disk ya da sıkışan kaliper olabilir — frenlerken titreme. Üçüncüsü, direksiyonu çevirdikçe büyüyen metalik sürtme sesi — orada artık poyra takımı şüphelidir.
Düşük hızda tıkırtıya düzenli bir hışırtı eşlik ediyorsa bu belirtiler sık sık birlikte gelir. Tıkırtıya frende cırlama eklendiyse durum düşük hızda fren cırlaması yazısında anlatılıyor. Alttan gelen seslerin örnekli kataloğu ve kontrol sırası araç altından tıkırtı belirti sayfasında.
Tamire nasıl karar verilir
İyi haber: tıkırtı nedenlerinin çoğu arabanın en ucuz işleri arasındadır — taşı çıkarmak, kapağı yerine oturtmak, balans yaptırmak, delik tamiri. İşi belirleyen şey, fren testinin hangi tarafına düştüğünüzdür: pedala aldırmayan sesler tekerleğe aittir ve genelde lastikçide biter, pedala cevap veren sesler ise liftte çözülür.
Bilmekte fayda olan iki şey. Vida bulunursa nereye saplandığını sorun: tabandaki delik tamir edilir, yan duvarda ya da omuzda olan edilmez; buna rağmen tamir eden bir dükkân size ileride patlayacak bir lastik satıyor demektir. Disk çizilmişse, tornalanacak kalınlığı kalıp kalmadığını sorun — diskin üzerine basılı asgari ölçünün altında tornalama seçenek değildir, tek dürüst cevap yeni disktir.
Kendinizle bir süre sözleşmesi yapmakta da fayda var. Taş bir iki gün içinde düşer; bir hafta sonra tıkırtı hâlâ duruyorsa «sadece çakıl» teorisi geçerliliğini yitirir — sıra lifte gelmiştir.
Kaynağı gözle bulamadıysanız ve ses sadece hareket halinde duyuluyorsa, sakin bir sokaktan camı açık geçerken sesi Pro-Stuk uygulamasına kaydedin. Uygulama kaydı, hız ve frene tepki hakkındaki cevaplarınızla eşleştirir, muhtemel nedenleri yüzdeleriyle gösterir ve önce hangi tekerleğe bakacağınızı söyler.
