Hızda titreşim, insanların lastikçiye en sık götürdüğü şikâyettir ve vakaların kabaca yarısında oraya gitmelerine gerek yoktu. Direksiyondaki, koltuktaki ya da tüm gövdedeki titreme; balansı bozuk tekerlerden de, aşınmış yürüyen aksam parçalarından da, fren diski salgısından da gelir. Tek belirti, farklı parçalar ve seçenekleri elemeye epey para gider. Basit bir mantık ihtimalleri sıraya sokar: her kaynağın kendi bağı vardır — hıza, frene ya da tümseklere.
Balanssızlık: dar bir hız penceresi
Tekerde eşit dağılmamış kütle, hızın karesiyle büyüyen bir merkezkaç kuvvet yaratır. Karakteristik tablo buradan çıkar: 60–70 km/s’e kadar her şey sakindir, sonra titreşim belirir, 90–110 km/s civarında tepe yapar ve bunun üstünde biraz geri çekilebilir. Yüke, frene ya da kaplama kalitesine bağlı değildir.
Titremenin hissedildiği yer aksı ele verir: ön teker balanssızlığı ağırlıkla direksiyona, arka ise koltuklara ve tabana gider. Tekerlerden şüphelenmek için ek sebepler: yakın zamanda lastik değişimi, çukura girme, düşmüş bir ağırlık ya da yanakta balon. Balans ucuzdur, o yüzden önce onu yaptırmak mantıklı — ama evrensel bir tedavi olarak değil, ihtimalin testi olarak.
Süspansiyon ve direksiyon: koşullu titreşim
Yürüyen aksam titreşimi başka türlü üretir. Ya tümseklere bağlıdır, ya yanında vuruntular vardır, ya da bir uğultuyla birlikte gelir. Aşınmış burçlar ve rotiller tekerin kendi boşluğu içinde gezinmesine izin verir ve belirli hızlarda bu boşluk direksiyondaki titremeye dönüşür. Ölmüş amortisörler salınımı kontrol etmez, her çukurdan sonra araç yüzer. Aşınmış rot başları ise titreşime düz yolda belirsizlik ekler.
| Belirti | Teker balanssızlığı | Süspansiyon ve direksiyon | Fren diskleri |
|---|---|---|---|
| Hızla bağı | Dar pencere, 80–120 km/s | Belirsiz, daha geniş | Her hızda, ama frende |
| Fren yaparken | Değişmez | Değişmez | Ortaya çıkar ya da keskin artar |
| Tümseklerde | Değişmez | Büyür, yanına vuruntu katılır | Değişmez |
| Eşlik eden sesler | Yok | Vuruntu, gıcırtı, uğultu | Gıcırdama, cıyaklama |
| Balanstan sonra | Geçer | Kalır | Kalır |
En önemli satır fren satırı: yalnızca pedala basıldığında çıkan titreşim neredeyse her zaman tekerleri ya da süspansiyonu değil, fren diskinin salgısını veya kalınlık farkını gösterir — fren yaparken titreme.
Kontrol sırası
- Önce tekerler: dört tekerin balansı ucuzdur ve en yaygın sebebi kapatır.
- İşe yaramadıysa lift: rot başlarında, rotillerde ve burçlarda boşluk, amortisörlerin ve teker rulmanlarının durumu. Bu boşlukların nasıl okunacağı vuruntu: direksiyon kutusu mu, rot başları mı ve aşınmış rotilin belirtileri yazılarında ayrıntılı anlatılıyor.
- Sonra frenler: disk salgısı komparatörle ölçülür, dolaylı olarak da pedaldaki zonklamadan anlaşılır.
- Ayrıca titreşimden önce bir uğultu çıkıp çıkmadığını not edin: «önce uğultu, sonra titreşim» sırası aşınmış teker rulmanının belirtileri yazısında anlatılıyor.
Titreşimin ve ona eşlik eden seslerin genel tablosu rölantide titreşim belirti sayfasında; orada titremenin yolda değil dururken çıktığı ve kökünün motorda olduğu durum da ele alınıyor.
Onarım kararı nasıl verilir
Bu sıra tesadüfi değil: ucuzdan pahalıya, hızlıdan yavaşa doğru gider ve her adım ya sorunu çözer ya da kendi sebebini dürüstçe eler. Balans hem onarım hem teşhistir: balans makinesi, ne kadar ağırlık takarsanız takın düzelmeyecek eğri bir jantı ya da balonu gösterir.
Ustaların her zaman söylemediği iki şey var. Rot ya da salıncakları ilgilendiren her işten sonra rot balans zorunludur ve baştan bütçeye yazılmalıdır. Bir de diskte salgı varsa, tornalanacak kadar kalınlığı kalıp kalmadığını sorun: diskin üzerine basılmış asgari değerin altında tornalama seçenek değildir ve buna rağmen yapan bir servis, size aylar içinde yine eğrilecek bir disk satıyor demektir.
Titreşimi kelimelerle anlatmak zordur ama kaydı iyi çıkar: Pro-Stuk uygulamasında sabit hızda, fren yaparken ve tümseklerde kısa kayıtlar alın. Uygulama bunları birkaç soruya verdiğiniz cevaplarla eşleştirir ve olası sebepleri yüzdeleriyle gösterir; böylece serviste sadece titreme olduğunu değil, hangi koşulda olduğunu söylersiniz.
