Kontağı çeviriyorsunuz ve kararlı bir marş sesi yerine kaputun altından kuru bir takırtı ya da art arda tıklamalar geliyor, krank mili ise kıpırdamıyor. Kulağa marş bitmiş gibi geliyor, ama çoğu durumda suçlu besleme: akü, kutup başları ya da şase. Çalıştırma zincirini sırayla — ucuz ve basitten karmaşığa doğru — anlatalım; belirtileri de cüzdanı açmadan bir dakikada nedeni tahmin edebileceğiniz bir tabloda toplayalım.
Takırtı nereden geliyor
Marş gövdesinin üzerinde bir otomatik şalter bulunur — aynı anda iki iş yapan bir elektromıknatıs: dişliyi volana geçirir ve güç kontaklarını kapatarak marş motoruna büyük akım gönderir. Şalter yalnızca normal gerilimde kararlı biçimde çekebilir.
Akım yetmezse bir döngü başlar: şalter çeker, yük altında gerilim düşer, şalter bırakır, gerilim toparlar, şalter yeniden çeker. Saniyede birkaç kez tekrarlanan bu döngü makineli tüfek takırtısı gibi duyulur. Yani takırtı neredeyse her zaman bozuk mekanizmanın değil, zayıf akımın belirtisidir: marşın kendisi pekâlâ sağlam olabilir.
Birinci neden: akü ve bağlantılar
Servis deneyiminde vakaların çoğu burada saklıdır:
- boşalmış ya da yorulmuş akü — donlu bir geceden, kısa mesafelerden, unutulan farlardan ya da sadece yaştan; soğukta kapasite düşer ve çevirmeye yetecek akım kalmaz;
- paslanmış kutup başları — kutuplardaki beyazımsı ya da yeşilimsi tabaka direnç gibi çalışır ve akımı daha en başta boğar;
- kötü şase — kaporta, motor ve akü arasındaki korozyonlu ya da gevşek şase kablosu: akü sağlam olsa da marştaki gerilim çöker.
Hızlı kontrol: farları açın ve kontağı çevirin. Takırdarken farlar belirgin şekilde kararıyorsa neden akü ya da kutup başlarıdır; parlak kalıyor ve marş yine takırdıyorsa daha ileriye, tesisata ve marşın kendisine bakın.
Suçlu marşın kendisi olduğunda
Besleme sağlamsa şüpheliler şunlardır:
- otomatik şalterdeki yanmış güç kontakları — tıklar, ama motora akım gitmez;
- aşınmış kömürler ya da burçlar — marş akımı alır, ama mili çeviremez;
- dişli tertibatı (bendiks) — motor dönmezken marş boşta vınlıyorsa tek yönlü kavrama kaçırıyordur;
- dişleri yenmiş volan dişli çemberi — dişli, dişlere çarpar ve geçemez, takırtıya metalik bir taşlama sesi eklenir; motoru çalıştırırken taşlama sesi yazısında ele alınıyor.
İyi haber: marş onarılabilir bir parçadır. Otomatik şalter, kömürler ve dişli tertibatı ayrı ayrı değiştirilir, bu da komple marştan belirgin şekilde ucuzdur.
Belirti, neden, yapılacak iş
| Belirti | Olası neden | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Takırtı, kontağı çevirince farlar kararıyor | Boşalmış akü, kutup başları | Şarj edin, kutup başlarını temizleyin |
| Tek bir tık ve sessizlik | Otomatik şalter, kontaklar, şase | Şaseyi ve şalteri kontrol edin |
| Takırtı, farlar parlak kalıyor | Marşa giden tesisat, kömürler | Elektrik teşhisi |
| Takırtıyla birlikte metalik taşlama | Dişli tertibatı, volan dişlisi | Gecikmeden servise |
Takırtısız tek bir tıklamanın kendi ayrı dökümü var; onu ayrıca ele alıyoruz.
Yerinde neler yapabilirsiniz
En sık işe yarayan sıra: kutup başlarını gözden geçirip sıkın ve tabakalaşmayı temizleyin; kutuplara dikkat ederek başka bir araçtan takviye deneyin; çalıştırma başarılı olduktan sonra da akünün şarjını ve alternatörün verdiğini kontrol edin, yoksa hikâye ertesi sabah tekrarlanır.
Çalıştırma yine olmuyorsa geriye servis kalıyor. Orada sormaya değer iki şey var. Gerilimin yalnızca akü üzerinde değil, çevirme sırasında marşın kendisinde ölçülüp ölçülmediği — bu tek ölçüm «zayıf akü» ile «akım yolda kaybolmuş» durumlarını birbirinden ayırır. Bir de marşın revizyon mu edileceği yoksa değiştirilecek mi olduğu: şalter kontakları ve kömürler ucuzdur, birçok marşta onarımın tamamı bundan ibarettir.
Çalıştırmayı kazandıktan sonra motoru dinleyin: ilk saniyelerdeki kuru tıkırtı ayrı bir hikâyedir. Çalıştıktan sonra beliren ıslık ise çalıştırırken ıslık belirti sayfasına bakmak için bir nedendir — orası marşın değil, kayışın alanıdır. Motorun tıkırtısının ne zaman tehlikeli olduğu konusu motor tıkırtısı tehlikeli mi değil mi yazısında.
Neden bir türlü bulunmuyorsa ve takırtı gelip gidiyorsa, çalıştırma denemesini Pro-Stuk uygulamasıyla kaydedin: algoritma kaydı yanıtlarınızla — farlar kararıyor mu, taşlama sesi var mı — eşleştirir ve olası nedenleri aciliyet seviyesiyle önerir.
