Sadece duyulan değil, ayak tabanıyla da hissedilen bir tıkırtı çoğu araç sesinden daha çok tedirgin eder: frenler, yeni bir ses duymak isteyeceğiniz son sistemdir. Yine de pedaldan gelen geri bildirim hiç de her zaman arıza anlamına gelmez. Bunun birbirinden tamamen farklı üç kaynağı vardır: normal ABS çalışması, fren mekanizmasının içindeki boşluk ve fren yükü altında kendini gösteren ön düzen aşınması. Ayrım, sesin ne zaman çıktığına bakılarak yapılır.
Üç kaynak
Birincisi ABS. Sert frende veya buzda sistem devredeki basıncı döngüsel olarak düşürüp yükseltmeye başlar, pedal da ayağın altında cırcır gibi bir zangırtıyla zonklar. Bu normaldir ve şehir içindeki sakin frenlemelerde olmaz.
İkincisi fren mekanizmasının içindeki boşluktur. Balata yatağında küçük bir boşlukla oturur. Tutucu klipsler yorulup yuvalar dövüldüğünde balata, diskle ilk temasta bir milimetre kayar ve dayanağına çarpar. Buradan frene basmanın başında tek bir tık, pedal bırakılırken de ikincisi çıkar; ayrıntısı frende tıkırtı: balata mı kaliper mi yazısında.
Üçüncüsü süspansiyon ve direksiyondur. Frende ağırlık öne biner, rotiller, salıncak burçları ve rot başları farklı yüklenir ve yorulmuş bir parça tam o anda tıkırdar; frenler ise sapasağlamdır. Yük altındaki tıkırtıların genel tablosu süspansiyonda tıkırtı belirti sayfasında.
Kendi durumunuzu belirlemek
| Tıkırtı ne zaman çıkıyor | Muhtemel kaynak |
|---|---|
| Sadece acil frende, pedal hızlıca titriyor | ABS çalışıyor, normal |
| Frenin başında ve sonunda tek tık | Kaliperde balata boşluğu |
| Tümsekte frenlerken tıkırtı | Süspansiyon: rotlar, burçlar |
| Geri viteste frenlerken tıkırtı | Kaliper kızak pimleri, balatalar |
| Ritmik zonklama, hızla sıklaşıyor | Disk geometrisi, tıkırtı değil |
| Tıkırtıyla birlikte pedal kaçıyor | Devre acilen kontrol edilmeli |
Son satır ertelenemeyecek tek satırdır. Pedal yumuşadıysa, kaçıyorsa ya da ikinci kez basmak gerekiyorsa bu artık ses değil basınç meselesidir ve mantıklı hareket araca binmemektir.
Kontrol sırası
- ABS’i eleyin. Kuru asfaltta 40 km/s’ten sakin bir duruş. Zonklama yoksa ve tıkırtı sadece sert frende çıkıyorsa suçlu sistemdir.
- Geri vites testi. Birkaç metre geri gidip frene basın. Yataktaki balata boşluğu ters işaretli bir tıkırtı verir: balata öbür yöne kayar ve tık daha nettir.
- Freni süspansiyondan ayırın. Düz zeminde frenleyin, sonra bir tümsekte frenleyin. Tıkırtı yalnızca süspansiyon hareketiyle birlikte çıkıyorsa fren mekanizmasının işin içinde değildir.
- Direksiyonu kontrol edin. Direksiyonda titremeyle gelen tıkırtı diski ve poyrayı işaret eder; teker seslerini ayırmak uğultu: teker rulmanı mı lastik mi yazısında, titremenin kendisi ise frende titreme yazısında.
- Mekanizmayı gözden geçirin. Tekeri sökün ve balatayı elle oynatın: belirgin hareket ve dövülmüş dayanaklar hemen görünür.
Ayrı bir durum, yakın zamanda bakım görmüş bir araçtaki tıkırtıdır: yeni balatalardan sonra bazı sesler normal sayılır, duruş sonrası sabah cıyırtısının da kendi açıklaması duruştan sonra fren cıyırtısı yazısında var.
Aciliyet ve tamire karar verme
Aciliyet ne bulunduğuna bağlıdır. Balata boşluğu bir sonraki planlı ziyaretin konusudur. Aşınmış rotil bir haftalık konudur: o mafsal tekeri süspansiyon geometrisinde tutar ve kopması aracı kontrolden çıkarır — rotili kendiniz nasıl kontrol edersiniz. Kaçan pedal ise bugünün konusudur.
Serviste sorulacak iki şey var. Kaliper kızak pimlerinin şöyle bir bakılıp geçilmesi değil, sökülüp temizlenip yeniden greslenmesi; mekanizma kaynaklı tıkırtıların çoğunu iyileştiren şey budur ve kontrolü kaliperin tutup tutmadığı nasıl anlaşılır yazısında anlatılıyor. Bir de yeni balatalarla birlikte montaj setinin — klipsler ve yaylar — takılması, çünkü balatanın oynamasını en başta engelleyen şey odur.
Kaliperin mi salıncağın mı tıkırdadığını kulakla söylemek tecrübeli bir sürücü için bile zordur: ses gövde üzerinden gelir ve adresini kaybeder. Bir dizi frenleme sırasında Pro-Stuk uygulamasında yapılan kayıt, kısa soruların cevaplarıyla birlikte olası sebepleri yüzdeyle veren bir liste çıkarır.
